Deyim (Statement) Kavramı

10667

Bir programlama dilinde çalıştırma birimlerinde deyim yani statement demekteyiz. Imperative dillerde program aslında deyimlerin çalışması ile çalıştırılır. Python implementasyonları da yukarıdan aşağıya deyimleri tek tek çalıştırır. C, C++, Java, C# gibi bir çok dilde main ya da Main isimli özel bir fonksiyondan çalışmaya başlanır.

Python’da ise kod main gibi bir yerden değil en tepeden çalışmaya başlar.

Deyimler, iki gruba ayrılır:

Basit Deyimler (Simple Statements)
Bileşik Deyimler (Compound Statements)

Python’da basit deyimler tek parçadan oluşur. Tek satıra yazılabilmektedir. Bileşik deyimler ise birden fazla parçadan oluşan ve tek satır üzerine yazılamayan ya da yazılmak zorunda olmayan deyimlerdir.

Basit deyimlerin en önemli özelliği birden fazla basit deyimin aynı satıra aralarına ; atomu getirilerek yazılabilmesidir. Ancak bileşik deyimlerle diğer deyimler hiçbir zaman aynı satıra yazılamaz. Örneğin if, for gibi deyimler Python’da bileşik deyim grubundadır. Her iki deyim kategorisinin de çeşitli biçimleri vardır.

Expression Statement (İfade Deyimi) (İfadesel Deyim)

Bir ifade, programın parçası haline getirildiğinde aslında artık bir deyim olur. Bunlara ifadesel deyim diyoruz.

print(z)
intput('giriniz:')

Bu iki deyim ifadesel deyimdir. Bir ifadeyi bir satıra yazdığımızda artık o ifade bir deyim haline gelmektedir. Elbette ifadeler başka deyimlerin parçası olabilir.

if val % 2 == 0:
  print('çift')
else:
  print('tek')

Burada if cümlesinin tamamı tek bir deyimdir. val % 2 == 0 bir ifadedir ancak burada deyim değildir. İfade, bağımsız satıra yazılınca deyim olur.

Atama bir deyimdir

Bunu önceden de söylemiştik. Python’da atama işlemi aslında bir operatör değil bir deyimdir. Buna atama deyimi yani assignment statement denir.

x = 10     # Atama deyimi
y = 20     # Atama deyimi
z = x + y  # Atama deyimi
print(z)   # İfadesel deyim

Yukarıdaki deyimlerin hepsi basit deyimdir. İstersek tek satıra da yazabiliriz:

x = 10; y = 20; z = x + y; print(z)

Bileşik deyim kuralları

10725

Her dilin bileşik deyimler iin farklı kuralları vardır. Örneğin C, C++, Java ve C# gibi dillerde bloklama tekniği, {}, kullanılır.

Python’da ise bloklama için girinti düzeyi, indent level, kullanılır.

if koşul:
  ifade1
  ifade2
  ifade3
ifade4

Dediğimiz zaman ifade1, ifade2, ifade3 aynı girinti düzeyinde olduğundan bileşik deyimin bir parçası olur. ifade4 ise if deyiminin dışındadır.

Fakat

if koşul:
  ifade1
    ifade2
    ifade3
ifade4

geçersiz bir yazımdır. Bileşik deyim içersindeki deyimlerin aynı girinti düzeyinde olması gerekir.

Python’da bileşik deyimler genel olarak bir anahtar sözcük ile başlatılır, sonra bunu bir ya da birden fazla ifade izler sonra da bir : atomu bulundurulur.

Suit kavramı

10765

Python’da bileşik deyimin anahtar sözcüğü ile aynı satıra yazılan birden fazla basit deyime ya da farklı satırlara aynı girinti düzeyi ile yazılan birden fazla deyime suit denmektedir. Python’da pek çok deyim bir suit içerir.

Örneğin:

while ifade: ifade1; ifade2; ifade3 dediğimiz zaman ifade1, ifade2 ve ifade3 bir suit belirtir.

while ifade:
  ifade1
  ifade2
  ifade3

Burada da yine aynı şekilde ifade1, ifade2 ve ifade3 bir suite belitir.

while ifade: ifade1
  ifade2
  ifade3

Burada ise ifade1, ifade2 ve ifade3 bir suit belirtmez. Çünkü anahtar sözcük ile aynı satırda değil ya da farklı satırlara yazılmış aynı girinti düzeyinde değildir.

while ifade:
  ifade1
  ifade2; ifade3

Burada yine bir suite vardır.

while ifade:
  ifade1
   ifade2
  ifade3

Burada ise bir suite belirtmez çünkü aynı girinti düzeyinde değildir.

Arada boş satırlar olması sıkıntı değildir.

while ifade:
  ifade1
  ifade2

  ifade3
  ifade4

Bunlar da bir suit yazımıdır.

Not

suite olayının ne işe yaradığını ileride göreceğiz.

10819